Lễ hội Chèm

Lễ hội cổ truyền của làng Chèm

Làng Chèm, từng có tên là Thụy Hương, sau đổi là Thụy Phương, nay thuộc huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Làng nằm tựa lưng vào đê, nhìn thẳng ra sông Hồng.

Đền Chèm thờ Lý Thân, còn gọi là Lý Ông Trọng. Tương tuyền, Lý Thân là con trai của ông Lý Tuấn Công và bà Hà Nương, có thân hình to lớn, cao 20 thước, sức khỏe phi thường, sống vào thời An Dương Vương Thục Phán (cuối thế kỷ III – đầu thế kỷ II trước công nguyên). Vì bênh vực người nghèo, Lý Thân phạm tội giết một tên ác bá trong vùng. Vua An Dương Vương thương người lực sĩ phạm tội vì nghĩa, tha cho tội chết, nhưng phải đưa sang cống nộp cho Tần Thủy Hoàng (Trung Quốc). Vua Tần cử Lý Thân trấn giữ ải phía Bắc. Do có công chặn được quân Hung Nô, Lý Thân được vua Tần gả công chúa cho. Khi đã về già, Lý Thân xin về nước rồi giả chết, không chịu trở lại Trung Quốc. Vua Tần được tin bắt phải nộp xác Lý Thân. Sợ vị liên lụy đến triều đình và dân chúng nước ta, Lý Thân tự tử. Sau khi Lý Thân chết, xác được ướp đưa sang triều Tần, khi đưa đến nơi mà diện mại vẫn như xưa. Vua Tần bèn cho đúc pho tượng Lý Thân có chân tay cử động được đặt ở Hàm Dương để quân Hung Nô tưởng rằng Lý Thân vẫn còn sống mà không dám đến xâm phạm.

Lễ hội truyền thống làng Chèm
Lễ hội truyền thống làng Chèm

Lại có truyền thuyết khác cho biết Ông Trọng là một người khổng lồ đã từng giúp Sơn Tinh (Thánh Tản Viên) giăng lưới sắt trên sống Nhuệ để bắt loài thủy quái (con giải). Khi đó, Ông Trọng dạng hai chân giẫm lên hai bờ sông Hồng, cúi người xuống, lấy giươm chém đứt con giải làm 3 khúc. Vì thế ba làng nằm bên hữu ngạn sông Hồng là Chèm (tức Thụy Phương), Mạc (tức Liên Mạc), và Hoàng (tức Hoàng Mạc) thờ phụng Lý Ông Trọng. Dân chài có niềm tin rằng nhờ có kỳ tích của Ông Trọng mà mọi thủy quái không dám lai vãng đến khúc sông này.

Trước đây, sông Hồng chảy vát sang bờ Bắc nên đê sông Hồng ở ngoài đền. Đến năm 1902, đê Liên Mạc bị vỡ làm ngập lụt bốn tỉnh xung quanh Hà Nội. Sau đó, sông Hồng chảy vát về phía bờ Nam. Thực dân Pháp bèn cho đắp đê mới đi về phía sau ngôi đền, thậm chí ngập vào trong đền.

Lễ rước
Lễ rước

Để chuẩn bị cho hội, hàng năm vào ngày 15 tháng 4 (âm lịch), chức sắc ba làng Chèm, Hoàng, Mạc họp mặt, phân công chuẩn bị các coogn việc liên quan. Các chức quan trọng như Đại hiệu, Tiểu hiệu, Phù giá đều là người làng Chèm. Từ ngày 22 tháng 4 đến 27 tháng 4, đội hình đám rước tổ chức tập luyện.

Trong ba ngày hội Chèm, từ ngày 14 đến 16 tháng 5, đều phải làm lễ tiệc chay. Để chuẩn bị cho lễ hội, làng Chèm tổ chức phân chia ruộng từ đầu vụ cho một gia đình trong làng. Gia đình nào nhận ruộng cấy cày của làng thì đến ngày hội phải nấu 27 nồi chè cho đóng thành 27 bát chè lớn, thổi một nồi gạo nếp lớn đủ để đóng 27 phẩm oản to, ngoài ra còn làm các loại bánh gai, bánh nổ, bánh khảo… Trong ngày hội, bánh được chất cao tới nóc đền. Lệ làng quy định, cứ 3 đời của một gia đình thì phải một lần đăng cai làm cỗ chay cho lễ hội.

Nghi thức lấy nước hội làng Chèm
Nghi thức lấy nước hội làng Chèm

Trong ba ngày hội, nhiều nghi lễ như tế, rước nước, rước mã, rước văn, lễ tắm tượng… được tổ chức. Chính hội là ngày 15 tháng 5 âm lịch. Cuộc rước nước được tiến hành vào sáng sớm ngày 15 tháng 5. Đây là nghi lễ lấy nước từ giữa dòng sông Hồng để làm lễ tắm tượng. Đoàn rước nước bao gồm những trai làng, áo quần nai nịt gọn ghẽ, rước 3 cỗ kiệu bên trên đặt 3 cái chóe lớn, 3 cái gáo đồng, đi ngược đê lên hết địa phận làng Liên Mạc (đoạn đường dài khoảng 3 km) thì xuống bến. Tại đây đã có 3 chiếc thuyền vẽ rồng chờ sẵn. Theo sự phân công từ trước, đoàn rước xuống thuyền. Các thuyền xuôi dòng, đến đoạn sông trước cửa đền Chèm thì bắt đầu diễn ra nghi thức lấy nước. Ba chiếc thuyền phải được chèo chống sao cho cùng quay 3 vòng mà không va chạm vào nhau. Trong lúc thuyền quay, trên mỗi thuyền sẽ có một người lấy gáo múc nước sông đổ vào chóe và đánh phèn cho nước trong. Tất cả mọi việc phải tiến hành xong trước khi các thuyền quay hết vòng thứ 3. Khi thuyền quay, chiêng trống nổi lên, tiếng hô “ù óe”… vang động cả khúc sông. Tương truyền tiếng “ù óe” là tiếng hô đuổi giặc Hung Nô năm xưa. Lấy nước xong, đoàn thuyền xuôi về bến Ngự.

Từ bến Ngự, đám rước nước lên bờ, tiến đến nhà Mã là nơi để voi ngựa bằng giấy và đưa voi ngựa cùng chóe nước tham gia cuộc rước gọi là rước Nước Mã. Đám rước đi theo nhịp chiêng trống do ông Đại hiệu đội khăn đóng, mặc áo the, thắt lưng điều, đánh trống cái, các thủ hiệu cũng phục trang tương tự đánh trống con và chiêng giữ nhịp. Vài chục người mặc áo nậu, chân cuốn xà cạp, vác các đồ bát bửu, lỗ bộ (các mô hình vũ khí cổ, cờ quạt…). Vài chục người khác đóng vai phù giá, quấn khăn đầu rìu, mặc áo chẽn, khiêng long đình và kiệu. Mấy cô phù giá mặc áo mớ ba, yếm đào, váy đỏ, đội nón quai thao, đi hầu bên cạnh kiệu Thánh Bà. Phường bát âm mặc áo the, khăn đóng thắt lưng lụa bạch, gảy đàn, thổi sáo, đánh sênh tiền, vỗ trống… Theo sau kiệu là các quan viên, bô lão mặc áo thụng xanh và tất cả dân làng.

Nghi thức mộc dục ở đình Chèm
Nghi thức mộc dục ở đình Chèm

Đám rước đi đến cửa đền thì dừng kiệu lại. Chóe nước nước được đưa vào hậu cung dùng để tắm tượng (thực ra là lau rửa các pho tượng). Hai lão ông đức cao vọng trọng trong làng được cử lau rửa tượng Thánh Ông. Hai lão bà hiền hậu được chọn để lau rửa tượng Thánh Bà và hai thị nữ.

Nghi thức rước văn (văn tế) được tiến hành vào buổi chiều tối. Văn tế được đặt trong long đình, rước từ nhà của trưởng văn (người soạn văn tế) ra đình. Dọc hai bên đường đi, nhiều ống hương được cắm làm cọc tiêu, tạo ra bầu không khí trang nghiêm, tôn kính. Cuộc tế giống như trong các đám hội khác, có “hưng”, có “bái”, có 3 tuần dâng rượu, 3 tuần tiến lễ… Cuối cùng, chủ tế đọc văn tế. Khi lễ tế hoàn tất thì trời đêm đã về khuya…

Hội thi thả chim bồ câu đền Chèm
Hội thi thả chim bồ câu

Sáng ngày 16 tháng 5, nhiều trò vui được tổ chức, thả diều, bơi chải… Đặc biệt hấp dẫn trong hội Chèm là trò thi thả chim bồ câu. Những người nuôi chim bồ câu từ các nơi được mời tới. Hội thi được tổ chức ngay ở cửa đình Chèm. Hàng ngàn người dự hội đứng ở trong sân đình, trên đê hay bất cứ chỗ nào đó có thể nhìn lên trời xem các đàn chim được thả bay thi. Theo lệ, mỗi người có chim dự thi đem đến một cái lồng, bên trong có 8 con chim. Từng người một thả sẽ mở lồng cho đàn chim bay lên trời. Đàn chim được thả ra sẽ tụ thành đàn bay vòng quanh đình rồi lên cao dần. Theo quy định, đàn chim sẽ bay vòng quanh đình từ thấp lên cao khoảng 5-6km, cho đến khi mắt thường không nhìn thấy đàn chim nữa thì thôi. Việc chấm điểm được phân chia thành 3 cấp Hạ, Trung và Thượng để chấm giải. Ban giám khảo căn cứ vào quá trình bay của đàn chim để chấm điểm. Khi bay ở tầng thấp nếu đàn nào bay tụ cả 8 con lượn đúng vòng quy định, lại cất lên đều thì được 1 điểm gọi là hạ ưu, nếu trong khi bay có 1 con bay ra khỏi đàn thì trừ 1 điểm, nếu cứ bay quây tròn mà không lên đều cũng phải trừ 1 điểm. Đàn chìm nào bị trừ tới 3 điểm là bị loại. Khi các đàn chim bay đến tầng Trung và tầng Thượng cũng căn cứ như vậy để chấm điểm. Theo cách chấm như vậy, đàn chim nào có nhiều điểm ưu, ít điểm trừ thì được xét giải, căn cứ theo điểm mà trao giải Nhất, Nhì, Ba và Tư.

Hội thả chim câu là trò vui bổ ích, hấp dẫn. Từng đàn chim bay lên trời có tổ chức chặt chẽ, lượn vòng theo quy định, chứng tỏ bày chim rất tinh khôn. Sau đó, các đàn chim tự bay về nhà dù cách xa hàng vài chục kilimet.

You May Also Like

About the Author: admin

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *